La lucha por la libertad en el siglo XIX

Hoy 31 de octubre nos hacemos eco de una entrevista a Adrian Shubert: “Nadie reclama la tradición de los muchos españoles que lucharon por la libertad en el siglo XIX”

Adrian_ShubertFragmento: “Hay que conocer los antecedentes históricos. También, desde otra perspectiva, es un siglo con muchos problemas, pero una centuria donde España cambia mucho y también tiene avances y logros, a pesar de todos los problemas, que son los que más quedan […] Pero no se comenta, no se discute…”

¿Abrimos la discusión?

Entrevista completa aquí: https://blogs.20minutos.es/xx-siglos/2018/10/31/adrian-shubert-en-el-siglo-xix-hubo-espanoles-que-lucharon-por-la-libertad-y-hoy-nadie-reclama-esa-tradicion/

Soziabilitatea Bilbon II. Errepublikan: Euskal Nazionalistak eta errepublikanoak (II)

Sociabilidad en Bilbao durante la Segunda República: Nacionalistas vascos y republicanos (II)

Sabin Arce

El texto que se presenta a continuación es el resumen del Trabajo de Fin de Grado de Historia, realizado en la Universidad del País Vasco (UPV/EHU). El objetivo del trabajo ha sido analizar las redes de sociabildad de los republicanos y los nacionalistas vascos en Bilbao durante la Segunda República, para poder llevar a cabo una primera comparación entre ellas. Ya que el trabajo se realizó en euskera, hemos querido respetar el idioma original. Si alguien estuviera interesad@ en que el tema fuera traducido al castellano, estaríamos encantados de realizar ese esfuerzo e incluso poneros en contacto con el autor del trabajo. Gracias.

 

Ondorioak

Euskal Herriaren estruktura politiko bereziak, alderdi politikoen bilakaera ahalbidetu zuen gainontzeko espainiar Estatuko zonaldeekin alderatuz. Alderdi Sozialista, Eusko Alderdi Jeltzalea, Karlistak edo errepublikarren presentziak, herrialde mailan aurkitzea zaila zen oparotasun politiko bat ekarri zuen Bilbora, non sentsibilitate politikoen Pantonea beste inon baino aberatsagoa zen. Noski, alderdi politiko guzti horiek soziabilitateaz lagundu ziren haien ideiak zabaltzeko hainbeste konpetentzia zegoen eremuan, eta horrela jaio ziren alderdien satelite bezala funtzionatzen zuten erakunde sozial hauek. Batzuk arrakasta gehiagorekin, beste batzuk gutxiagorekin, baina denak mundu publikoa bai pribatua politikaz zipriztintzen saiatu ziren, beren politikaz noski. Soziabilitate teknika hauek gizartean ederki barneratu ziren, bilbotarren artean politikan parte hartzea sustatuz.

Errepublikano eta euskal nazionalisten soziabilitate esparru nagusiak kasino eta batzokia ziren, eta hauen inguruan ematen ziren normalean gainontzeko eginkizun eta jarduerak. Bata bestearekin konparatuz ez dirudite hain desberdinak; biak zituzten helburu antzekoak, besteak beste, konferentzia eta hitzaldi bidez militanteen heziketa lortzea, haien doktrina politikoa zabaltzea, esfera publiko eta pribatua hartzea, alderdiaren testuinguruan erlazio interpertsonal berriak sortzea, aisialdian parte hartzea… Hala ere badira bien arteko desberdintasunak, kasinoak, entitate zaharragoak diren heinean, bilakaera desberdina izan zuten, hasieran aisialdia helburu bakar gisa zuten, geroago hori aldatu eta helburua politikoa izatera pasatuz. Horretaz gain, kasinoak nahiko instituzio klasistak zirela esan daiteke, langile-klasea hezten saiatu baziren ere, hauentzako oso zaila zen errepublikanoen orbitan sartzea, kide izateko beharrezko ziren kuotak zirela eta gehien bat. Beste aldetik, batzokiak hasieratik zuten helburu anizkuna; aisialdia, hezkuntza eta transmisio ideologikoa nagusiak izanik. Hortaz aparte, euskal nazionalisten soziabilitate esparruak, interklasistak inondik inora ez baziren ere, esan daiteke zabalagoak zirela, eta klase anitzetako pertsonak erakartzeko ahalmen gehiago zutela. Analisi honen barruan ez dirudi zentzugabekeria euskal nazionalisten soziabilitate irekiago horrek eraginkorra izaten lagundu ziola esatea, eta kontran, errepublikanoen erakunde klasistagoak demokraziara erantsi berri ziren estratu sozial baxuago horien atentzioa emateko zailtasunak izatea.

Baina desberdintasun horiek ideologian al daude oinarrituak? Errepublikanoen oinarri ideologikoak liberalismoan eta federalismoan koka daitezke, eta klase burgesaren interesen defentsan. Euskal nazionalistena askoz zailagoa da definitzeko, adar asko baititu, baina zentro-eskuindar “akzidentalista” —diskurtsoa momentuko boterearen arabera moldatzen duenaren zentzuan ulertua— bezala kontsidera daiteke (EAJrena gutxienez), betiere interes burgesen aldean. Jada aipatu den tekniken eraginkortasunaz gain, baita diskurtsoak klase subalternoetako kide gehiago erakarri zituen nazionalisten kasuan. Klase borroka internazionalista alde batera uzten, klase desberdinetako kideak interes berberak dituztela aldarrikatzen da, interes nazionalak hain zuzen ere. Horrela, nazionalistek diskurtso interklasista horren bidez eraginkorrak izatea lortu zuten, arrakasta desberdintasuna gehienbat landa eremuan ikusiz. Hala ere, ausartegia dirudi konklusio sendoegiak ateratzea.

Zer da gaur, baina, soziabilitate esparru haietaz? Errepublikanoak Francoren diktadura garaian exilioan desagertu ziren, eta haiekin soziabilitate zentroak. Hala ere, gaur egun El Sitio elkartea oraindik martxan dago zentro soziokultural gisa, eta izandakoaren itzala besterik ez bada ere, testigantza eta ikur gisa gelditu da Bilbon. Euskal nazionalistak aldiz gaur egunera arte indartsu mantendu dira espektro politiko euskaldunean, baina hauen soziabilitate esparruak ez dira jada antzina ziren bezain aktiboak. Batzoki gehienak jatetxe edo taberna gisa ezagutzen dira soziabilitate zentro moduan baino gaur egun. Zer izan da ba soziabilitate politikoaz? Inor ez da jada “errepublikarrean bizi”, eta “komunitate” nazionalista gero eta murritzagoa da. Hain ondo funtzionatu zuten soziabilitate sare horiek zergatik ez dira mantendu eta berritu? Alderdi politikoen tentakuluak zergatik ez dira bizitza publiko eta pribatua zipriztintzera heltzen? Galdera horiek erantzuten saiatzea beste lan bat egiteko emango luke ziurrenik.

Soziabilitatea Bilbon II. Errepublikan: Euskal Nazionalistak eta errepublikanoak (I)

Sociabilidad en Bilbao durante la Segunda República: Nacionalistas vascos y republicanos (I)

Sabin Arce

El texto que se presenta a continuación es el resumen del Trabajo de Fin de Grado de Historia, realizado en la Universidad del País Vasco (UPV/EHU). El objetivo del trabajo ha sido analizar las redes de sociabildad de los republicanos y los nacionalistas vascos en Bilbao durante la Segunda República, para poder llevar a cabo una primera comparación entre ellas. Ya que el trabajo se realizó en euskera, hemos querido respetar el idioma original. Si alguien estuviera interesad@ en que el tema fuera traducido al castellano, estaríamos encantados de realizar ese esfuerzo e incluso poneros en contacto con el autor del trabajo. Gracias.

Sarrera

Jarraian aurkezten den idatzi hau, Historiako Gradu Amaierako Lanaren laburpena da. Lanaren helburua zera da, Bilboko II. Errepublikako errepublikano eta nazionalisten soziabilitate esparru eta sareak aztertzea, hauen arteko desberdintasun eta antzekotasunak nabarmentzeko. Horretaz gain, adibide zehatzak ikertuz soziabilitate bilbotarraren bilakaeraren berri izateko aukera dago. Baita, politika eta askatasunaren loraldi garaia den II. Errepublikaren soziabilitatearen garrantzia ikus dezakegu, eta fenomeno honek nola gizartea berriro politikan parte hartzen lagundu zuen ikus daiteke.

Bilbok bilakaera nabarmena eduki zuen XIX. mendeko bigarren erdialdean, non hiri industrial indartsu bat bihurtu zen, burgesia oso ahaldun eta langileria masa garrantzitsuarekin. Gizarte masiboago eta heziago hartan estratu sozial gehiagok hartu nahi zuten parte demokrazian, eta Bilbo bezalako hiri gero eta kosmopolitago hura horren paradigma zen. Haien inguruan soziabilitate esparru dinamikoenak zituzten sentsibilitate politiko Bilbotarren artean bi aukeratu ditugu azterketa egiteko; errepublikarrak eta nazionalistak.

II Errepublika garaiak suposatu zuen zabaltze politikoak, noski, politika ulertzeko moduan ere eragin handia izan zuen. Izan ere, aurreko garaietan jada ikus zitekeen espazio publikoen demokratizazioa Errepublika garaian burutu zen. Horrek, alderdi politiko berri eta modernoen eztanda eragin zuen, afiliazio tasek gora egin zuten, politikaren presentzia publikoa nabari igoz. Soziabilitate politikoaren aurrerapauso berri honen ezaugarri bereizgarriena sektore berrien barneraketa izango litzateke.

Azkenean agian erantzun argi bat lortzea zaila izango bada ere, hasi aurretik galdera batzuk planteatzea merezi du, gogoetak bideratzeko lagungarria izan daitekeelako. Hortaz, ze desberdintasun zegoen errepublikanoen eta nazionalisten artean soziabilitatea ulertzeko orduan? Desberdintasun horiek desberdintasun ideologikoan dute oinarria? Soziabilitatearen ze aspektuan jarri zuten atentzio gehiena bakoitzak?

Soziabilitatea

Baina sakondu aurretik, zer da soziabilitatea? Soziabilitate kontzeptua kategoria analitiko historiko bezala historiografia frantsesaren testuinguruan agertu zen lehen aldiz 70eko hamarkadan, Annales eskolaren Historia Berriaren inguruan. Kontzeptua soziologian erabiltzen hasi zen XX. mendeko lehen hamarkadetan, baina  Maurice Agulhon kontsidera daiteke soziabilitatearen analisi historikoa egin zuen lehena. Gizakien kolektibo egonkorretan erlazionatzeko gaitasuna da, eta helburu horrekin egituratzen diren bizitza kolektiboaren forma, barruti eta manifestazio bezala definitzen da . Ikerketa objektu hain heterogeneoa izanda, antropologia, soziologia eta historia hartzen dituen kontzeptu bezala ikusi beharra dago.

Errepublikanoak

Errepublikarren soziabilitatearen ardatza jada XIX. mendearen bigarren erdialdetik ateneo, zirkulo edo gehienbat kasino deiturikoak ziren. Hauek definitzea ez da erreza, baina Rafael Villena eta Angel Luis Lopezen hitzetan “kultura alde batera utzi gabe, jolas edo aisialdira bideratutako elkarteak” ziren, betiere errepublikar eta hauen giroarekin erlazionatuak. Errepublika garairako kasino kantitatea Bilbon nahiko esanguratsua zen; Errepublikanoen adar bakoitza bere soziabilitate esparru propioak izaten saiatzen zen, betiere Casino Republicano denen artean lehentasuna izanik (adar nagusien zentroa zen heinean). XIX. mendearen hasieran gehienbat aisialdirako intentzioa zuten zentroak ziren, non burgesak solasean ibiltzen ziren, baina hori aldatuz joan zen, izaera politiko argia XIX. mendearen amaieran hartuz.

II. Errepublikarako, jada kasinoek eginkizun bikoitza zuten: alde batetik aisialdia eta bestetik eginkizun politikoa. Konferentziak, gau-eskolak, data garrantzitsuen omenez egindako jaiak, gau-emanaldiak, arte erakusketak, pertsonaia garrantzitsuen omenez egindako festak… Honek guztiak errepublikanismoaren ideiak besarkatzeaz gain, kideak praktika politikoan barneratzea ekarri zuen. Horretaz gain erakunde sateliteak sortzen joan ziren hauen inguruan; gaztedi errepublikarrak, “Socorros Mutuos” elkarteak, emakumeen emantzipazioaren aldeko taldeak… Hala ere, indar errepublikarrek ez zuten lortu Bilbon lehentasuna, hauen zatitzeko tendentzia eta beste alderdi garrantzitsuen osasunagatik (EAJ eta Sozialistak gehienbat). Hala ere, errepublikarrek sortutako sareek erlazio interpertsonalak sortzeko leku egokiak bilakatu ziren. Soziabilitate gune hauek militanteak demokrazian eta doktrina errepublikarrean hezitzeaz gain, baita bizitza pribatuarekin erlazionatutako jarduerak burutzen zituzten, Jon Penchen hitzetan “errepublikar erara bizitzea” lagunduz.

Euskal nazionalistak

Bilbok garrantzi handia izan zuen Eusko Alderdi Jeltzalearen (EAJ-PNV) historian, honen sehaska izatetik feudo bihurtzera. EAJren soziabilitate esparru nagusia batzokiak ziren, eta ideologia nazionalista euskalduna jaio bezain pronto Aranak lehenengo soziabilitate elkartea zabaldu zuen, bai berak eta bai bere lehen jarraitzaileek bilketa eta formazio lokalen garrantziaz bazekitelako. Batzokiek hasieratik izan zuten transmisio ideologikoaren helburu argia, eta baita horrekin batera militantziaren heziketaren beharraren kontzientzia. Jarduera doktrinatzaileen eta “neutralen” arteko desberdintasuna ez zen inoiz argia izan; euskal nazionalismoak dena zipriztintzen zuen.

EAJ “komunitate” gisa ulertzeak doktrina nazionalista alde batera uztea eragozten zuen. Bertan konferentzia, antzezlan, hitzaldi, Euskera, geografia eta Euskal historiako eskolak ematen ziren, denak, noski, optika nazionalistatik ikusiak. Konferentzia eta antzekoen helburua doktrinamendu intelektuala zen, hau da, Sabino Aranaren ideologiaren transmisio eta asimilazioa. Eusko Alderdi Jeltzalearen inguruan ere erakunde satelite ugari sortzen joan ziren, besteak beste Mendigoxaleak, dantza taldeak, antzerki taldeak, Emakume Abertzale Batza… EAJk inguruan sortutako jarduera sozial guztiak (jolas euskaldunak, konferentziak, esku-pilota txapelketak edo agerpen erlijiosoak) propaganda egiteko aukera bezala hartzen zituen alderdi jeltzaleak, “komunitate” ideiaren alde eginez.